تروریسم هسته ای

نگارنده :علی باقری محمود ابادی- دانشجوی ارشد حقوق بین الملل
از مقالات ارسالی به حقوق امروز
مقدمه :
امروزه تروریسم تهدیدی علیه صلح و امنیت بین المللی می باشد ،  به همین دلیل درصحنه  بین المللی  و در راس آن سازمان ملل متحد کنوانسیون ها، پروتکل ها ، قطعنامه ، اعلامیه ها و بیانیه های فراوانی برای حفظ صلح و امنیت بین المللی در این خصوص به تصویب رسانده و این ها مبانی محکمی را برای مبارزه با اقدامات تروریستی فراهم آورده است . در این میان و در سال های اخیر موضوع تروریسم هسته ای به طور جدی مطرح گردیده  و از آن به عنوان عامل جدید تهدید کننده صلح و امنیت بین المللی نام برده می شود و جامعه بین المللی و در راس آن سازمان ملل را به فکر پیشگیری و مبارزه حقوقی با آن انداخته است ، همچنین به خاطر ماهیت مخرب سلاح های هسته ای  و عواقب وخیم ناشی از وقوع حوادث در تاسیسات هسته ای همواره بیم آن وجود دارد که در صورت حمله تروریستی به تاسیسات هسته ای و اقدامات خرابکارانه در این تاسیسات کشور میزبان با خسارت شدیدی مواجه می شود و امکان فعالیت های تروریستی آتی با  استفاده از تجهیزات هسته ای نگرانی است که همه دولت ها  باید در نظر بگیرند.
اخیرا نیز آقای یوکیا آمانو مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی  در گفت ‌وگو با خبرگزاری ها به  هشدار اعلام نموده اند که تهدید تروریسم هسته  ای جدی است ، همچنین دبیر کل سازمان ملل متحد نیز در سیزدهم آوریل2010 (بیست و چهارم فروردین ماه1389)  اعلام نمودند که محافظت از مواد هسته ای و جلوگیری از وقوع تروریسم هسته ای از چالش های جهانی هستند ، وی ادامه می دهد عضویت در پیمان های مهم چند جانبه با هدف جلوگیری از فعالیت گروههای تروریستی و پیشگیری از دسترسی این گروهها به مواد و سلاح های هسته ای مهلک ، محافظت از مواد هسته ای شکاف پذیر ، ضرورت فوری برای بررسی دقیق و شفاف سازی درباره همه ذخایر مواد هسته ای شکاف پذیر ، تقویت نقش آژانس بین المللی انرژی اتمی ، افزایش تعهدات در قبال صنعت هسته ای ، افزایش تعهدات در قبال شورای امنیت و پیشرفت در زمینه خلع سلاح هسته ای و منع تکثیر سلاح های هسته ای از موارد لازم برای امنیت هسته ای و جلوگیری از تروریسم هسته ای به شمار می رود.
سازمان ملل متحد در راستای مقابله و مبارزه با تروریسم و حفظ صلح و امنیت بین المللی  تاکنون اقدامات حقوقی گوناگونی را انجام داده است ، ولی با وقوع حوادث تروریستی  11 سپتامبر  2001 و امکان انجام چنین حملاتی با مواد هسته ای ، مبارزه با تروریسم هسته ای وارد مرحله جدید گردید ، شورای امنیت سازمان ملل متحد در قطعنامه شماره1540 در سال 2004  همه دولت ها را ملزم نمود تا با اتخاذ تدابیری در جهت کنترل و حفاظت از مواد هسته ای و جلوگیری از گسترش تسلیحات هسته ای ، از تروریسم هسته ای پیشگیری نمایند . همچنین در یکی از مهمترین این اقدامات به ابتکار مجمع عمومی و آژانس بین المللی انرژی اتمی کنوانسیونی در این زمینه در سال 2005  در مجمع عمومی سازمان ملل متحد با اجماع به تصویب رسید و در7 ژولای 2007 پس از اخذ بیست و دومین سند تصویب  به عنوان سیزدهمین  کنوانسیون بین المللی ضد تروریسم  لازم اجرا  شد. .در این كنوانسیون ۲۸ ماده  ای حق مشروع تمامی كشورها برای بهره برداری و استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای مورد تاكید قرار گرفته است ، این کنوانسیون مهمترین کنوانسیون سازمان ملل در خصوص تروریسم می باشد.

تعریف و مفهوم تروریسم هسته ای
تروریسم دارای اشکال و اقسام مختلفی می باشد و جامعه بین المللی همواره نگرانی عمیق خود را گسترش فراگیر اعمال ترور یستی با تمام اشکال وانواع آن ابراز  کرده و از کشور های عضو سازمان ملل متحد در خواست نموده است که رسماٌ تمام اعمال ، روش ها و اقدامات تروریست را به عنوان رفتار های دد منشانه و غیر قابل توجیه در هر کجا و توسط هر کس ارتکاب شود را بدون قید و شرط محکوم نماید.
تروریسم هسته ای جدید ترین و خطر ناک تر ین شکل تروریسم است و به رغم اینکه هنوز به صورت جدی سایه شوم آن بر سر انسان ودولت ها سنگینی نمی کند ؛ اما احتمال وقوع آ ن موجب نگرانی جامعه ی بین المللی شده است .
دبیر کل وقت سازمان ملل متحد ،کوفی عنان ، در اول اکتبر 2001 در سخنرانی خود در این مجمع عمومی با    تاٌ کید بر حرکت دراز مدت از سوی  جامعه ی بین المللی برای مبارزه با این تروریسم بین المللی بیان داشت «یک حمله با سلاح های هسته ای یا میکروبی می تواند میلیون ها نفر را بکشد .جهان نتوانست جلوی حملات 11 سپتامبر را بگیرد ولی می توان کمک کرد تا جلوی حملات تروریستی با تسلیحات کشتار جمعی در آینده گرفته شود . بزرگترین خطر این است که یک گروه تروریستی یا حتی یک فرد بتواند سلاح هسته ای را کسب و استفاده کند »  ودر آخرین گزارش مهم خود نیز تروریسم هسته ای را تهدیدی جهانی و چالش آینده جامعه بین الملل دانست واز تمام کشور ها در خواست نمود که بدون تاٌخیر در تکمیل و تصویب کنوانسیون بین المللی برای سرکوب تروریسم هسته ای مشارکت نماید.
بنابراین مواد پرتوزا و تسلیحات هسته ای هم در تروریسم هسته ای، هم وسیله ارتکاب جرم اند هم موضوع ارتکاب آن.
به همین دلیل در اسناد بین المللی،منظور از تروریسم هسته ای صرفاٌ ارتکاب خشونت هسته ای یا تهدید به آن علیه دولتها یا افراد نیست و به مراحل پیش از این اقدام، یعنی تهیه، تصاحب، خرید و فروش، قاچاق و استفاده از مواد رادیواکتیو و تسلیحات هسته ای و حتی درخواست کردن آنها نیز اشاره دارد .
همچنین تروریسم هسته ای چهار نوع فعالیت متمایز و اصلی تروریستی را شامل می شودکه عبارتند از :
الف –  سرقت و استفاده از یک وسیله هسته ای آماده .
ب – سرقت یا تهیه مواد هسته ای به منظور استفاده در ساختن سلاح هسته ای .
ج – حمله به راکتورهای هسته ای یا دیگر تاسیسات هسته ای با هدف ایجاد آلودگی رادیولوژیک در مناطق اطراف آن ها .
د –  ساخت  و استفاده از مواد رادیولوژیک به منظور انتشارمواد رادیواکتیو در محیط برای نابودی اشخاص و یا از بین بردن امکان استفاده از محیط.
از بین این موارد، دستیابی به وسیله انتشار رادیولوژیک، یا “بمب کثیف،” از همه آسان تر و بنابراین استفاده از آن محتمل تر است. اما از همه خطرناک تر سرقت وسیله هسته ای آماده یا مواد هسته ای برای ساختن وسیله هسته ای است .
همچنین حقوقدانان تعریف متعددی از تروریسم هسته ای ارایه نموده اند که بنا بر یک تعریف تروریسم هسته ای عبارت است از استعمال  موادپرتوزا یا مواد انفجاری هسته ای یا تهدید به استفاده از آن توسط افراد یا گروه های خارج از کنترل دولت به منظور ایجاد وحشت و انجام اقدامات تروریستی یا تهدید به انجام آن علیه تاسیسات هسته ای.
اسناد بین المللی راجع به اعمال مجرمانه هسته ای، در تعریف تروریسم چنین رویکردی را اتخاذ نموده اند.
اولین سند بین المللی که طور خاص به تروریسم هسته ای می پردازد کنوانسیون بین المللی سر کوب اعمال تروریسم هسته ای 2005  است.
سند بین المللی دیگری که به طور غیر مستقیم به تروریسم هسته ای اشاره دارد کنوانسیون حفاظت فیزیکی از مواد هسته ای 1980است.
این کنوانسیون با این هدف منعقد شد که خطر تروریسم هسته ای را از طریق حفاظت فنی و پلیسی مواد هسته ای و جلو گیری از دسترسی افراد غیر مجاز و تروریسم ها به آن ها ، به حداقل ممکن برساند.این کنوانسیون نیز به مانند کنوانسیون بین المللی سرکوب اعمال تروریسم هسته ای ، با احصای مصادیق تروریسم هسته ای سعی در تبیین مفهوم آن دارد .
مطابق کنوانسیون مذکور کشورهای عضو بایستی اعمال زیر را به عنوان مصادیق تروریسم هسته ای را در سیستم داخلی خود جرم محسوب نماید و مجازات مناسب را برای آنها مقرر کنند:
1)      دریافت، تحصیل، استفاده، انتقال، تبدیل، در اختیار داشتن یا پخش عامدانه و غیر قانونی مواد هسته ای که احتمالاٌ موجب مرگ یا آسیب جدی به افراد و اموال آنها بشود؛
2)      سرقت مواد هسته ای؛
3)       تحصیل مواد هسته ای از طریق اختلاس یا اعمال متقلبانه؛
4)      مطالبه مواد هسته ای از طریق اعمال زور یا تهدید به اعمال زور یا هر شکل ارعاب دیگر؛
5)      تهدید به   الف) کاربرد مواد هسته ای برای کشتن افراد و یا وارد آوردن آسیب جدی به آنها یا خسارات اساسی به اموال و ب) سرقت مواد هسته ای برای وادار کردن شخص حقیقی یا حقوقی، سازمان بین المللی یا دولت به انجام یا اجتناب از انجام عمل معین.
6)      شروع به ارتکاب هر یک از جرایم مقرر در بند های (1)، (2)، (3)؛ و
7)       ارتکاب به هر نوع عملی که شرکت در هر یک از جرایم مزبور در بند های 1 تا 7 تلقی شود)).  وبه طور کلی بایستی بیان داشت که علی رغم اینکه اغلب حقوقدانان با الهام از مفهوم پذیرفته شده وسنتی تروریسم، صرفاٌ استفاده یا تهدید به استفاده از وسیله انفجاری هسته ای ( سلاح یا بمب هسته ای) را مصداق تروریسم هسته ای می دانند،در پرتو اسناد بین المللی  و رویه جامعه بین المللی، تروریسم هسته ای منحصر به مورد فوق الذکر نمی باشد و اعمالی همچون سرقت، تجارت غیر قانونی و قاچاق مواد و سلاح هسته ای و حمله و آسیب به تاسیسات هسته ای را شامل می شود.

  • بیتا ::

    ممنون از لطف شما. کاش منابع مورد استفاده برای این مقاله هم ذکر شده بود.

  • احمد صبوری ::

    با تشکر از مقاله خوبی که گذاشته اید، جا دارد از نویسنده محترم کتاب تروریسم و حقوق بین الملل آقای دکتر یعقوب سلامتی نیز تشکر کنم که کتابش شان بسیار سودمند بود. نمی دانم ایشان در کجای ایران بسر می برند اما خواستم تشکر خویش را از اینجا اعلام کنم. مقاله آقای باقری هم سودمند بود تشکر از ایشان.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.